De Nederlandse spelling: om je dood te schamen

Ik ben een tijd leesouder geweest op een basisschool. Eens in de week kwam ik een uurtje de leerlingen helpen met lezen. Vooral de kinderen die wat extra oefening nodig hadden mocht ik begeleiden.

Ik heb me rot geschaamd. Geschaamd vanwege de onzin die we de kinderen bijbrachten. Waarom staat hier een ch? Je zegt toch ik lag (tegenwoordige tijd bij een chrap, sorry, grap). Een ei en een ijsje zijn lekker. Waarom, Wim, staat er bij het ene woord ‘e i’ en bij het andere ‘i j’, vroegen ze. Ja, jongens en meisjes, dat is van vroeger. Een stel mannen heeft dat zo bedacht.
De spelling van het Nederlands is uitermate omslachtig en onbegrijpelijk als je er niet voor hebt 'doorgeleerd'.

Op latere leeftijd heb ik nog een hbo-opleiding gedaan op een sociale academie. Er zaten twintig mensen in mijn groep, waarvan er drie in staat waren foutloos te schrijven. De andere zeventien hadden een grondig gebrek aan inzicht in spelling en grammatica. Toch werden we allen opgeleid voor functies waarin we rapportages en verslagen moesten schrijven. 85% was daar niet (goed) toe in staat. Geen idee wanneer er dt of dt aan het eind van een werkwoord kwam. Geen benul van komma's en punten, van coherente zinnen, laat staan betogen. En dan gaat het om hoger opgeleide mensen.
Hoe kan dit? Natuurlijk de een heeft meer aanleg, heeft een ‘knobbel’ voor de taal. Maar ik durf de stelling aan dat er heel veel tijd verloren gaat aan spellingsonderwijs, waardoor het onderwijs in het beheersen van de taal niet aan bod komt.

In de zestiger jaren was er een beweging naar eenvoudiger spellen. Niet logisch, maar logiesKado in plaats van cadeau en sommigen durfden zelfs sgool voor school te schrijven. Er kwam een voorkeurspelling, wat wou zeggen dat je het zelf mocht weten. Dat was niet erg werkbaar en velen vonden dat er weer één spelling moest komen. Maar in plaats van de nieuwe spelling in te voeren, moesten we terug naar de oude. En de spellingcommissie van geleerden uit meerdere landen houdt zich sindsdien bezig met pannenkoeken. Totaal geen durf.

En kinderen mogen weer proberen te begrijpen, dat hij scheert zich niet als hy sgeert zig geschreven wordt.
Over zich gesproken. Er is geen enkele historische rechtvaardiging om dat niet als zig te schrijven.

‘Nederlandse spelling valt niet meer aan te leren’, zegt Anneke Neijt op de site van de universiteit van Nijmegen waar ze hoogleraar Nederlandse taalkunde is. Na de laatste spellingshervormingen is spelling een gokspel geworden volgens haar. Alle logica is zoek.
Ik erger me er al jaren aan dat we aan het eind van een woord als hond geen t mogen schrijven, maar wel neef moeten spellen, terwijl ik twee neven heb. En kijk eens naar de willekeur van de omzetting van de c in k of s in bijvoorbeeld elektriciteit.

De Nederlandse spelling houdt kunstmatig verschillen in stand. Blijkbaar heeft een elite er belang bij de toegang tot het geschreven Nederlands te blokkeren. Wat een ellende voor degenen die geen aanleg hebben om zoveel onzin te leren. En wat te denken van immigranten, hoe valt hen een correcte spelling uit te leggen?

De Vereniging voor Wetenschappelike Spelling wil een radicale vereenvoudiging van de spelling. Ik ben er vlak voor. Het zal voor de ouderen even wennen zijn, maar dat waren de euro en de kilo ook. Ik zie uiteraard wel het probleem van de bestaande literatuur, leerboeken en dergelijke. Omzetten in de nieuwe spelling bij de eerstvolgende herdruk zal de eenvoudigste oplossing zijn. Oudere boeken zullen al gauw gedateerd lijken. Maar dat geldt nu ook voor boeken van de negentiende eeuw of zelfs van voor de oorlog en hoever ligt die achter ons?

Sept '16

Je bent lui met slechte cijfers voor de talen

Knobbelzwanen

 

Het is raar gesteld. Ben je slecht in wiskunde dan kun je er niks aan doen, je hebt er nou eenmaal geen aanleg voor. Ben je slecht in talen dan valt je dat te verwijten. Men erkent wel dat er naast een wiskundeknobbel, zoals dat in mijn tijd werd genoemd, ook zoiets als een taalknobbel is, maar toch, talen kun je leren. Dat is waar, de meeste mensen zijn daar zelfs heel bedreven in en spreken voor hun vijfde al heel behoorlijk hun moedertaal en soms ook nog een tweede taal of dialect erbij.

Mijn nichtje ging op haar derde naar een peuterschool op Aruba, toen mijn zus en zwager daar gingen wonen. Ze sprak geen woord Papiaments. Een maand of drie later babbelde ze opgewekt mee met haar groepsgenootjes.
Heel anders wordt het als je op je twaalfde met een nieuwe taal te maken krijgt. Groot verschil met de peuterjaren is dat je die taal op een heel schoolse manier onder de knie moet zien te krijgen. De grammatica was het probleem niet voor mij, maar die woordjes. Stampen, stampen. Een ramp, het meest vervelende, naargeestige van de school. Eindeloos nam ik de rijtjes door en dan nog kende ik ze niet.

Ik had geen aanleg. Of anders gezegd, de knobbel in mijn hersens daarvoor ontbrak. Wiskunde daarentegen … Maar daar gaat mijn verhaal niet over.
Ik heb eens een paar maanden in Spanje doorgebracht. Ik denk dat ik in die tijd meer Spaans heb geleerd dan Frans in de vijf (eigenlijk zes) jaren die ik op de hbs heb doorgebracht.

Het onderwijs in de vreemde talen zoals dat nu wordt gegeven, is een ramp. Ik zou het zelfs een misdaad willen noemen, het is pure slavenarbeid en dan van het domme, geestdodende soort. Waarom stoppen we er dan niet mee?
Als we vinden dat onze kinderen Engels moeten leren, waarom dan niet op hun tweede of derde begonnen. Engels vanaf de peuterschool. En de andere talen? Voor de talenknobbels, facultatief vanaf hun twaalfde.

Tegenwoordig wordt vaak geroepen dat we onze talen niet meer spreken. Nou dat was vroeger niet veel beter. Na zes jaar middelbare school kon ik me nauwelijks verstaanbaar maken in het Duits, en al helemaal niet in het Frans. Alle drie talen die ik geacht was te hebben geleerd, heb ik me pas later door er veel in te praten enigszins eigen gemaakt. Een luchtige, oppervlakkige conversatie in het Frans lukt nu wel, hoewel ik er niet altijd zeker van ben of mijn Franse gesprekpartner en ik het over hetzelfde hebben.

1/6/15